Quelques remarques sur un petit exemple de Jean-Claude Deville au sujet de la non-réponse non-ignorable Section 4. Estimation par la méthode du maximum de vraisemblance

4.1 Cas MAR

La distribution de probabilité est multinomiale. Dans le cas MAR, la fonction de vraisemblance vaut :

L ( n H D , n F D , p H , p F ) = n H . ! r H D ! r H S ! m H ! ( n H D p H n H . ) r H D ( ( n H . n H D ) p H n H . ) r H S ( n H . ( 1 p H ) n H . ) m H × n F . ! r F D ! r F S ! m F ! ( n F D p F n F . ) r F D ( ( n F . n F D ) p F n F . ) r F S ( n F . ( 1 p F ) n F . ) m F . MathType@MTEF@5@5@+= feaagKart1ev2aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLn hiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr 4rNCHbGeaGqiFu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrpipeea0xe9Lqpe0x e9q8qqvqFr0dXdHiVc=bYP0xH8peuj0lXxdrpe0=1qpeeaY=rrVue9 Fve9Fve8meaabaqaciGacaGaaeqabaWaaeaaeaaakeaafaqaaeGaca aabaWefv3ySLgznfgDOfdaryqr1ngBPrginfgDObYtUvgaiuaacqWF sectdaqadaqaaiaad6gadaWgaaWcbaGaamisaiaadseaaeqaaOGaaG ilaiaad6gadaWgaaWcbaGaamOraiaadseaaeqaaOGaaGilaiaadcha daWgaaWcbaGaamisaaqabaGccaaISaGaamiCamaaBaaaleaacaWGgb aabeaaaOGaayjkaiaawMcaaaqaaiaai2dadaWcaaqaaiaad6gadaWg aaWcbaGaamisaiaai6caaeqaaOGaaGyiaaqaaiaadkhadaWgaaWcba GaamisaiaadseaaeqaaOGaaGyiaiaaysW7caWGYbWaaSbaaSqaaiaa dIeacaWGtbaabeaakiaaigcacaaMe8UaamyBamaaBaaaleaacaWGib aabeaakiaaigcaaaWaaeWaaeaadaWcaaqaaiaad6gadaWgaaWcbaGa amisaiaadseaaeqaaOGaamiCamaaBaaaleaacaWGibaabeaaaOqaai aad6gadaWgaaWcbaGaamisaiaai6caaeqaaaaaaOGaayjkaiaawMca amaaCaaaleqabaGaamOCamaaBaaameaacaWGibGaamiraaqabaaaaO WaaeWaaeaadaWcaaqaamaabmaabaGaamOBamaaBaaaleaacaWGibGa aGOlaaqabaGccqGHsislcaWGUbWaaSbaaSqaaiaadIeacaWGebaabe aaaOGaayjkaiaawMcaaiaadchadaWgaaWcbaGaamisaaqabaaakeaa caWGUbWaaSbaaSqaaiaadIeacaaIUaaabeaaaaaakiaawIcacaGLPa aadaahaaWcbeqaaiaadkhadaWgaaadbaGaamisaiaadofaaeqaaaaa kmaabmaabaWaaSaaaeaacaWGUbWaaSbaaSqaaiaadIeacaaIUaaabe aakmaabmaabaGaaGymaiabgkHiTiaadchadaWgaaWcbaGaamisaaqa baaakiaawIcacaGLPaaaaeaacaWGUbWaaSbaaSqaaiaadIeacaaIUa aabeaaaaaakiaawIcacaGLPaaadaahaaWcbeqaaiaad2gadaWgaaad baGaamisaaqabaaaaaGcbaaabaGaey41aq7aaSaaaeaacaWGUbWaaS baaSqaaiaadAeacaaIUaaabeaakiaaigcaaeaacaWGYbWaaSbaaSqa aiaadAeacaWGebaabeaakiaaigcacaaMe8UaamOCamaaBaaaleaaca WGgbGaam4uaaqabaGccaaIHaGaaGjbVlaad2gadaWgaaWcbaGaamOr aaqabaGccaaIHaaaamaabmaabaWaaSaaaeaacaWGUbWaaSbaaSqaai aadAeacaWGebaabeaakiaadchadaWgaaWcbaGaamOraaqabaaakeaa caWGUbWaaSbaaSqaaiaadAeacaaIUaaabeaaaaaakiaawIcacaGLPa aadaahaaWcbeqaaiaadkhadaWgaaadbaGaamOraiaadseaaeqaaaaa kmaabmaabaWaaSaaaeaadaqadaqaaiaad6gadaWgaaWcbaGaamOrai aai6caaeqaaOGaeyOeI0IaamOBamaaBaaaleaacaWGgbGaamiraaqa baaakiaawIcacaGLPaaacaWGWbWaaSbaaSqaaiaadAeaaeqaaaGcba GaamOBamaaBaaaleaacaWGgbGaaGOlaaqabaaaaaGccaGLOaGaayzk aaWaaWbaaSqabeaacaWGYbWaaSbaaWqaaiaadAeacaWGtbaabeaaaa GcdaqadaqaamaalaaabaGaamOBamaaBaaaleaacaWGgbGaaGOlaaqa baGcdaqadaqaaiaaigdacqGHsislcaWGWbWaaSbaaSqaaiaadAeaae qaaaGccaGLOaGaayzkaaaabaGaamOBamaaBaaaleaacaWGgbGaaGOl aaqabaaaaaGccaGLOaGaayzkaaWaaWbaaSqabeaacaWGTbWaaSbaaW qaaiaadAeaaeqaaaaakiaai6caaaaaaa@C98E@

En annulant les dérivées partielles de la log-vraisemblance par rapport aux paramètres p H MathType@MTEF@5@5@+= feaagKart1ev2aqatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLn hiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr 4rNCHbGeaGqiFu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrpipeea0xe9Lqpe0x e9q8qqvqFr0dXdHiVc=bYP0xH8peuj0lXxdrpe0=1qpeeaY=rrVue9 Fve9Fve8meaabaqaciGacaGaaeqabaWaaeaaeaaakeaacaWGWbWaaS baaSqaaiaadIeaaeqaaaaa@3997@ et p F , MathType@MTEF@5@5@+= feaagKart1ev2aqatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLn hiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr 4rNCHbGeaGqiFu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrpipeea0xe9Lqpe0x e9q8qqvqFr0dXdHiVc=bYP0xH8peuj0lXxdrpe0=1qpeeaY=rrVue9 Fve9Fve8meaabaqaciGacaGaaeqabaWaaeaaeaaakeaacaWGWbWaaS baaSqaaiaadIeaaeqaaOGaaiilaaaa@3A51@ on obtient deux équations à deux inconnues. La solution donne les estimateurs

p ^ H = 1 m H n H . , p ^ F = 1 m F n F . . MathType@MTEF@5@5@+= feaagKart1ev2aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLn hiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr 4rNCHbGeaGqiFu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrpipu0de9LqFf0de9 vqaqFeFr0xbbG8FaYPYRWFb9fi0lXxbvc9=e0dfrpm0dXdHqVu0=vr 0=vr0=fdbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaqbaeaabiGaaa qaaiqadchagaqcamaaBaaaleaacaWGibaabeaaaOqaaiaai2dacaaI XaGaeyOeI0YaaSaaaeaacaWGTbWaaSbaaSqaaiaadIeaaeqaaaGcba GaamOBamaaBaaaleaacaWGibGaaGOlaaqabaaaaOGaaGilaaqaaiqa dchagaqcamaaBaaaleaacaWGgbaabeaaaOqaaiaai2dacaaIXaGaey OeI0YaaSaaaeaacaWGTbWaaSbaaSqaaiaadAeaaeqaaaGcbaGaamOB amaaBaaaleaacaWGgbGaaGOlaaqabaaaaOGaaGOlaaaaaaa@487A@

En annulant les dérivées par rapport à n H D MathType@MTEF@5@5@+= feaagKart1ev2aqatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLn hiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr 4rNCHbGeaGqiFu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrpipeea0xe9Lqpe0x e9q8qqvqFr0dXdHiVc=bYP0xH8peuj0lXxdrpe0=1qpeeaY=rrVue9 Fve9Fve8meaabaqaciGacaGaaeqabaWaaeaaeaaakeaacaWGUbWaaS baaSqaaiaadIeacaWGebaabeaaaaa@3A5E@ et n F D , MathType@MTEF@5@5@+= feaagKart1ev2aqatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLn hiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr 4rNCHbGeaGqiFu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrpipeea0xe9Lqpe0x e9q8qqvqFr0dXdHiVc=bYP0xH8peuj0lXxdrpe0=1qpeeaY=rrVue9 Fve9Fve8meaabaqaciGacaGaaeqabaWaaeaaeaaakeaacaWGUbWaaS baaSqaaiaadAeacaWGebaabeaakiaacYcaaaa@3B16@ on obtient les estimateurs

n ^ H D = r H D p ^ H et n ^ F D = r F D p ^ F . MathType@MTEF@5@5@+= feaagKart1ev2aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLn hiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr 4rNCHbGeaGqiFu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrpipeea0xe9Lqpe0x e9q8qqvqFr0dXdHiVc=bYP0xH8peuj0lXxdrpe0=1qpeeaY=rrVue9 Fve9Fve8meaabaqaciGacaGaaeqabaWaaeaaeaaakeaaceWGUbGbaK aadaWgaaWcbaGaamisaiaadseaaeqaaOGaaGypamaalaaabaGaamOC amaaBaaaleaacaWGibGaamiraaqabaaakeaaceWGWbGbaKaadaWgaa WcbaGaamisaaqabaaaaOGaaGjbVlaaysW7caqGLbGaaeiDaiaaysW7 caaMe8UabmOBayaajaWaaSbaaSqaaiaadAeacaWGebaabeaakiaai2 dadaWcaaqaaiaadkhadaWgaaWcbaGaamOraiaadseaaeqaaaGcbaGa bmiCayaajaWaaSbaaSqaaiaadAeaaeqaaaaakiaai6caaaa@514F@

Donc,

n ^ . D = n ^ H D + n ^ F D = r H D p ^ H + r F D p ^ F . MathType@MTEF@5@5@+= feaagKart1ev2aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLn hiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr 4rNCHbGeaGqiFu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrpipeea0xe9Lqpe0x e9q8qqvqFr0dXdHiVc=bYP0xH8peuj0lXxdrpe0=1qpeeaY=rrVue9 Fve9Fve8meaabaqaciGacaGaaeqabaWaaeaaeaaakeaaceWGUbGbaK aadaWgaaWcbaGaaGOlaiaadseaaeqaaOGaaGypaiqad6gagaqcamaa BaaaleaacaWGibGaamiraaqabaGccqGHRaWkceWGUbGbaKaadaWgaa WcbaGaamOraiaadseaaeqaaOGaaGypamaalaaabaGaamOCamaaBaaa leaacaWGibGaamiraaqabaaakeaaceWGWbGbaKaadaWgaaWcbaGaam isaaqabaaaaOGaey4kaSYaaSaaaeaacaWGYbWaaSbaaSqaaiaadAea caWGebaabeaaaOqaaiqadchagaqcamaaBaaaleaacaWGgbaabeaaaa GccaaIUaaaaa@4DBA@

Ces estimateurs sont exactement les mêmes que ceux obtenus par la méthode des moments.

4.2 Cas NMAR

Dans le cas NMAR, la fonction de vraisemblance vaut :

L ( n H D , n F D , q D , p S ) = n H . ! r H D ! r H S ! m H ! ( n H D q D n H . ) r H D ( ( n H . n H D ) q S n H . ) r H S ( n H D ( 1 q D ) + ( n H . n H D ) ( 1 q S ) n H . ) m H × n F . ! r F D ! r F S ! m F ! ( n F D q D n F . ) r F D ( ( n F . n F D ) q S n F . ) r F S ( n F D ( 1 q D ) + ( n F . n F D ) ( 1 q S ) n F . ) m F . MathType@MTEF@5@5@+= feaagKart1ev2aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLn hiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr 4rNCHbGeaGqiFu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrpipu0de9LqFf0de9 vqaqFeFr0xbbG8FaYPYRWFb9fi0xi9s81q0db9Fn0dbbG8Fu0lfr=x fr=xfbpdbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaqbaeaabiGaaa qaamrr1ngBPrwtHrhAXaqeguuDJXwAKbstHrhAG8KBLbacfaGae8Ne HW0aaeWaaeaacaWGUbWaaSbaaSqaaiaadIeacaWGebaabeaakiaaiY cacaWGUbWaaSbaaSqaaiaadAeacaWGebaabeaakiaaiYcacaWGXbWa aSbaaSqaaiaadseaaeqaaOGaaGilaiaadchadaWgaaWcbaGaam4uaa qabaaakiaawIcacaGLPaaaaeaacaaI9aWaaSaaaeaacaWGUbWaaSba aSqaaiaadIeacaaIUaaabeaakiaaigcaaeaacaWGYbWaaSbaaSqaai aadIeacaWGebaabeaakiaaigcacaaMe8UaamOCamaaBaaaleaacaWG ibGaam4uaaqabaGccaaIHaGaaGjbVlaad2gadaWgaaWcbaGaamisaa qabaGccaaIHaaaamaabmaabaWaaSaaaeaacaWGUbWaaSbaaSqaaiaa dIeacaWGebaabeaakiaadghadaWgaaWcbaGaamiraaqabaaakeaaca WGUbWaaSbaaSqaaiaadIeacaaIUaaabeaaaaaakiaawIcacaGLPaaa daahaaWcbeqaaiaadkhadaWgaaadbaGaamisaiaadseaaeqaaaaakm aabmaabaWaaSaaaeaadaqadaqaaiaad6gadaWgaaWcbaGaamisaiaa i6caaeqaaOGaeyOeI0IaamOBamaaBaaaleaacaWGibGaamiraaqaba aakiaawIcacaGLPaaacaWGXbWaaSbaaSqaaiaadofaaeqaaaGcbaGa amOBamaaBaaaleaacaWGibGaaGOlaaqabaaaaaGccaGLOaGaayzkaa WaaWbaaSqabeaacaWGYbWaaSbaaWqaaiaadIeacaWGtbaabeaaaaGc daqadaqaamaalaaabaGaamOBamaaBaaaleaacaWGibGaamiraaqaba GcdaqadaqaaiaaigdacqGHsislcaWGXbWaaSbaaSqaaiaadseaaeqa aaGccaGLOaGaayzkaaGaey4kaSYaaeWaaeaacaWGUbWaaSbaaSqaai aadIeacaaIUaaabeaakiabgkHiTiaad6gadaWgaaWcbaGaamisaiaa dseaaeqaaaGccaGLOaGaayzkaaWaaeWaaeaacaaIXaGaeyOeI0Iaam yCamaaBaaaleaacaWGtbaabeaaaOGaayjkaiaawMcaaaqaaiaad6ga daWgaaWcbaGaamisaiaai6caaeqaaaaaaOGaayjkaiaawMcaamaaCa aaleqabaGaamyBamaaBaaameaacaWGibaabeaaaaaakeaaaeaacqGH xdaTdaWcaaqaaiaad6gadaWgaaWcbaGaamOraiaai6caaeqaaOGaaG yiaaqaaiaadkhadaWgaaWcbaGaamOraiaadseaaeqaaOGaaGyiaiaa ysW7caWGYbWaaSbaaSqaaiaadAeacaWGtbaabeaakiaaigcacaaMe8 UaamyBamaaBaaaleaacaWGgbaabeaakiaaigcaaaWaaeWaaeaadaWc aaqaaiaad6gadaWgaaWcbaGaamOraiaadseaaeqaaOGaamyCamaaBa aaleaacaWGebaabeaaaOqaaiaad6gadaWgaaWcbaGaamOraiaai6ca aeqaaaaaaOGaayjkaiaawMcaamaaCaaaleqabaGaamOCamaaBaaame aacaWGgbGaamiraaqabaaaaOWaaeWaaeaadaWcaaqaamaabmaabaGa amOBamaaBaaaleaacaWGgbGaaGOlaaqabaGccqGHsislcaWGUbWaaS baaSqaaiaadAeacaWGebaabeaaaOGaayjkaiaawMcaaiaadghadaWg aaWcbaGaam4uaaqabaaakeaacaWGUbWaaSbaaSqaaiaadAeacaaIUa aabeaaaaaakiaawIcacaGLPaaadaahaaWcbeqaaiaadkhadaWgaaad baGaamOraiaadofaaeqaaaaakmaabmaabaWaaSaaaeaacaWGUbWaaS baaSqaaiaadAeacaWGebaabeaakmaabmaabaGaaGymaiabgkHiTiaa dghadaWgaaWcbaGaamiraaqabaaakiaawIcacaGLPaaacqGHRaWkda qadaqaaiaad6gadaWgaaWcbaGaamOraiaai6caaeqaaOGaeyOeI0Ia amOBamaaBaaaleaacaWGgbGaamiraaqabaaakiaawIcacaGLPaaada qadaqaaiaaigdacqGHsislcaWGXbWaaSbaaSqaaiaadofaaeqaaaGc caGLOaGaayzkaaaabaGaamOBamaaBaaaleaacaWGgbGaaGOlaaqaba aaaaGccaGLOaGaayzkaaWaaWbaaSqabeaacaWGTbWaaSbaaWqaaiaa dAeaaeqaaaaakiaai6caaaaaaa@E304@

En annulant les dérivées partielles de la log-vraisemblance par rapport aux quatre paramètres q D , MathType@MTEF@5@5@+= feaagKart1ev2aqatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLn hiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr 4rNCHbGeaGqiFu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrpipeea0xe9Lqpe0x e9q8qqvqFr0dXdHiVc=bYP0xH8peuj0lXxdrpe0=1qpeeaY=rrVue9 Fve9Fve8meaabaqaciGacaGaaeqabaWaaeaaeaaakeaacaWGXbWaaS baaSqaaiaadseaaeqaaOGaaiilaaaa@3A4E@ q S , MathType@MTEF@5@5@+= feaagKart1ev2aqatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLn hiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr 4rNCHbGeaGqiFu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrpipeea0xe9Lqpe0x e9q8qqvqFr0dXdHiVc=bYP0xH8peuj0lXxdrpe0=1qpeeaY=rrVue9 Fve9Fve8meaabaqaciGacaGaaeqabaWaaeaaeaaakeaacaWGXbWaaS baaSqaaiaadofaaeqaaOGaaiilaaaa@3A5D@ n H D MathType@MTEF@5@5@+= feaagKart1ev2aqatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLn hiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr 4rNCHbGeaGqiFu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrpipeea0xe9Lqpe0x e9q8qqvqFr0dXdHiVc=bYP0xH8peuj0lXxdrpe0=1qpeeaY=rrVue9 Fve9Fve8meaabaqaciGacaGaaeqabaWaaeaaeaaakeaacaWGUbWaaS baaSqaaiaadIeacaWGebaabeaaaaa@3A5E@ et n F D , MathType@MTEF@5@5@+= feaagKart1ev2aqatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLn hiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr 4rNCHbGeaGqiFu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrpipeea0xe9Lqpe0x e9q8qqvqFr0dXdHiVc=bYP0xH8peuj0lXxdrpe0=1qpeeaY=rrVue9 Fve9Fve8meaabaqaciGacaGaaeqabaWaaeaaeaaakeaacaWGUbWaaS baaSqaaiaadAeacaWGebaabeaakiaacYcaaaa@3B16@ on obtient un système de quatre équations de degré deux assez compliqué à quatre inconnues. Nous avons vérifié au moyen d’un logiciel de calcul symbolique que la solution donnée par la méthode des moments est une solution de ce système d’équations. Évidemment, comme le système est de degré deux, il existe une seconde solution. Cependant cette seconde solution donne, pour l’exemple de Deville, des valeurs négatives qui ne sont pas acceptables pour estimer des probabilités et des effectifs.

Date de modification :